Tại Việt Nam, trẻ em thường phải đối mặt với nhiều bệnh lý phổ biến do điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, môi trường sống ô nhiễm và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Các bệnh như viêm da cơ địa, nhiễm trùng hô hấp, viêm mũi dị ứng, tiêu chảy cấp, sốt xuất huyết và cảm cúm là những vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sự phát triển của trẻ. Bài viết này tổng hợp thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng ngừa, điều trị hiệu quả cho từng bệnh, đồng thời cập nhật số liệu mới nhất đến tháng 6 năm 2025, nhằm hỗ trợ phụ huynh bảo vệ sức khỏe con em mình.
Viêm da cơ địa (Atopic Dermatitis) là một bệnh da liễu mạn tính phổ biến ở trẻ em, với tỷ lệ mắc tại Việt Nam dao động từ 15% đến 20%, theo số liệu từ Bệnh viện Da liễu Trung ương (2024). Bệnh gây ngứa ngáy, khó chịu, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày của trẻ.
Di truyền: Trẻ có cha mẹ mắc viêm da cơ địa có nguy cơ cao hơn (khoảng 40-60%).
Môi trường: Khí hậu nhiệt đới ẩm, tiếp xúc với dị nguyên như phấn hoa, bụi, lông thú hoặc hóa chất (xà phòng, chất tẩy rửa) làm tăng nguy cơ.
Cơ địa dị ứng: Trẻ có cơ địa dị ứng thường dễ mắc bệnh hơn.
Sớm: Da khô, ngứa, xuất hiện mảng đỏ hoặc sưng ở má, cổ, tay chân.
Theo độ tuổi: Ở trẻ sơ sinh, bệnh thường xuất hiện ở mặt và da đầu; trẻ lớn hơn thường bị ở khuỷu tay, đầu gối.
Ngứa dai dẳng: Gãi nhiều có thể dẫn đến tổn thương da và nhiễm trùng.
Nhiễm trùng da do vi khuẩn.
Dị ứng nặng, kết hợp với hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng.
Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, gây mất ngủ và khó khăn trong học tập.
Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng như Cetaphil Restoraderm hoặc Aveeno Baby Eczema Therapy ngay sau khi tắm để giữ ẩm.
Vệ sinh da: Tắm nước ấm (dưới 10 phút) với xà phòng dịu nhẹ như A-Derma Exomega Control.
Thuốc bôi: Corticosteroid (Eumovate Cream) hoặc thuốc ức chế miễn dịch (Tacrolimus 0.03%) theo chỉ định bác sĩ.
Phòng ngừa tái phát: Giữ nhà cửa sạch sẽ, sử dụng quần áo cotton mềm mại, tránh dị nguyên như lông thú hoặc phấn hoa.
Tăng cường miễn dịch: Bổ sung vitamin A, E, D và omega-3 từ cá hồi, rau xanh
Nhiễm trùng hô hấp là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam, chiếm 70-80% các ca nhập viện khoa nhi (Bộ Y tế, 2024). Bệnh có thể chia thành nhiễm trùng hô hấp trên (viêm mũi, viêm họng) và nhiễm trùng hô hấp dưới (viêm phổi, viêm phế quản).
Virus: Virus cúm, rhinovirus, coronavirus.
Vi khuẩn: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae.
Yếu tố nguy cơ: Ô nhiễm không khí, suy dinh dưỡng, thời tiết lạnh hoặc chuyển mùa.
Hô hấp trên: Sốt nhẹ, ho, nghẹt mũi, đau họng.
Hô hấp dưới: Sốt cao, khó thở, thở khò khè, da xanh tái.
Viêm phổi, suy hô hấp.
Nhiễm trùng lan rộng nếu không điều trị kịp thời.
Điều trị: Bù nước, hạ sốt bằng Paracetamol, kháng sinh (nếu do vi khuẩn) như Amoxicillin hoặc Cephalexin.
Phòng ngừa:
Tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu khuẩn và Hib.
Rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc với người bệnh.
Chế độ ăn giàu vitamin và khoáng chất.
Viêm mũi dị ứng ngày càng gia tăng ở trẻ em tại Việt Nam, đặc biệt ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Theo GreenID (2025), nồng độ bụi mịn PM2.5 tại các đô thị lớn thường xuyên vượt ngưỡng an toàn, làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Di truyền: Trẻ có tiền sử gia đình mắc bệnh dị ứng có nguy cơ cao (40-60%).
Môi trường: Ô nhiễm không khí, phấn hoa, bụi nhà, lông thú, nấm mốc.
Thời tiết: Thay đổi nhiệt độ, độ ẩm khi chuyển mùa.
Hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, ngứa mũi/mắt/họng.
Nghẹt mũi, đặc biệt vào ban đêm, gây khó ngủ.
Ảnh hưởng đến giấc ngủ và học tập.
Tăng nguy cơ viêm xoang hoặc viêm tai giữa.
Điều trị:
Xịt mũi bằng nước muối sinh lý.
Thuốc kháng histamine như Loratadine hoặc Cetirizine.
Liệu pháp miễn dịch cho trường hợp nặng.
Phòng ngừa:
Giữ nhà cửa sạch sẽ, sử dụng máy lọc không khí.
Tránh phấn hoa, nấm mốc; vệ sinh điều hòa định kỳ.
Tiêu chảy cấp là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, với khoảng 1,7 tỷ ca mắc và 525.000 ca tử vong toàn cầu mỗi năm (WHO, 2024). Tại Việt Nam, virus rota là tác nhân chính, chiếm hơn 40% các ca tiêu chảy cấp.
Virus: Virus rota, norovirus.
Vi khuẩn: E.coli, Salmonella, Shigella.
Ký sinh trùng: Giardia, Cryptosporidium.
Khác: Ngộ độc thực phẩm, dị ứng sữa bò, không dung nạp lactose.
Đi ngoài phân lỏng/nước (>3 lần/ngày).
Đau bụng, sốt, buồn nôn, nôn mửa.
Dấu hiệu mất nước: Miệng khô, mắt trũng, khóc không nước mắt.
Mất nước nghiêm trọng, sốc, suy thận.
Suy dinh dưỡng kéo dài.
Điều trị:
Bù nước bằng dung dịch oresol hoặc nước trái cây.
Thuốc hạ sốt (Paracetamol), kháng sinh (nếu do vi khuẩn).
Chế độ ăn nhẹ: cháo, súp, chuối.
Phòng ngừa:
Tiêm vaccine rota (hiệu quả 85-98% trong các ca nặng).
Rửa tay thường xuyên, sử dụng nước sạch, nấu chín thực phẩm.
Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn (Aedes aegypti), bùng phát mạnh vào mùa mưa (tháng 5-11). Theo Bộ Y tế Việt Nam (2024), năm 2023 ghi nhận hơn 400.000 ca mắc, trong đó 150.000 ca là trẻ em, với 120 ca tử vong.
Virus Dengue (4 tuýp: DENV-1, DწDENV-4).
Muỗi vằn đốt, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.
Giai đoạn sốt: Sốt cao (39-40°C), đau đầu, đau cơ, nổi ban.
Giai đoạn nguy hiểm (ngày 3-7): Xuất huyết dưới da, chảy máu cam, đau bụng, khó thở.
Giai đoạn hồi phục: Huyết áp ổn định, trẻ khỏe lại.
Sốc Dengue, xuất huyết nặng, suy tạng (gan, thận, phổi).
Điều trị:
Bù nước bằng oresol, nước trái cây.
Hạ sốt bằng Paracetamol, theo dõi dấu hiệu xuất huyết.
Nhập viện nếu có dấu hiệu nặng (sốc Dengue, xuất huyết nội tạng).
Ph phòng ngừa:
Loại bỏ nước đọng, đậy kín thùng chứa nước.
Sử dụng màn chống muỗi, kem đuổi muỗi, tinh dầu thiên nhiên…
Tiêm vaccine sốt xuất huyết tại các trung tâm tiêm chủng uy tín.
Cảm cúm do virus cúm (A, B, C) gây ra, chiếm 5-10% các bệnh nhiễm trùng ở trẻ em tại Việt Nam mỗi năm (Bộ Y tế, 2024). Bệnh lây lan qua giọt bắn, đặc biệt vào mùa đông.
Virus cúm, lây qua ho, hắt hơi.
Yếu tố nguy cơ: Thời tiết lạnh, tiếp xúc người bệnh, hệ miễn dịch yếu.
Sốt cao (>38°C), ho khan, đau họng, đau cơ, mệt mỏi.
Dấu hiệu nguy hiểm: Khó thở, sốt kéo dài, lừ đừ.
Viêm phổi, viêm tai giữa.
Nguy hiểm hơn ở trẻ có bệnh lý nền (hen suyễn, tim bẩm sinh).
Điều trị:
Hạ sốt bằng Paracetamol/Ibuprofen.
Thuốc kháng virus (Oseltamivir) cho trường hợp nặng.
Bù nước, ăn nhẹ (cháo, súp).
Phòng ngừa:
Tiêm vaccine cúm hàng năm (giảm 50-60% nguy cơ mắc bệnh).
Rửa tay, đeo khẩu trang, sử dụng tinh dầu tràm (Cajeput oil).
Chế độ ăn giàu vitamin C, D.
Theo dõi sát sao: Đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu nặng (khó thở, sốt cao kéo dài, mất nước).
Tăng cường miễn dịch: Bổ sung thực phẩm giàu vitamin, đảm bảo giấc ngủ và vận động.
Vệ sinh môi trường: Giữ nhà cửa sạch sẽ, sử dụng máy lọc không khí, loại bỏ tác nhân gây dị ứng và môi trường sinh sản của muỗi.
Tiêm chủng đầy đủ: Các vaccine như rota, cúm, phế cầu khuẩn và Qdenga giúp giảm nguy cơ mắc bệnh đáng kể.
Các bệnh lý như viêm da cơ địa, nhiễm trùng hô hấp, viêm mũi dị ứng, tiêu chảy cấp, sốt xuất huyết và cảm cúm là những vấn đề sức khỏe phổ biến ở trẻ em tại Việt Nam. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và biện pháp phòng ngừa là yếu tố then chốt để bảo vệ trẻ khỏi các biến chứng nguy hiểm. Phụ huynh cần chú trọng tiêm chủng, vệ sinh cá nhân, dinh dưỡng cân bằng và theo dõi sức khỏe trẻ thường xuyên. Với các biện pháp chăm sóc khoa học và kịp thời, trẻ em có thể phát triển khỏe mạnh trong môi trường đầy thách thức của Việt Nam.
Ban chuyên gia Khamnhikhoa.vn
