Viêm nắp thanh quản ở trẻ em

Viêm nắp thanh quản ở trẻ em là một bệnh lý viêm cấp tính nguy hiểm, xảy ra tại nắp thanh quản (epiglottis) và các mô xung quanh, có khả năng gây tắc nghẽn đường thở đột ngột, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Đây là một cấp cứu tai mũi họng – hô hấp, đặc biệt thường gặp ở trẻ nhỏ từ 2–7 tuổi, với diễn tiến nhanh và khó lường.

Nắp thanh quản là một cấu trúc sụn mỏng nằm phía trên thanh quản, có nhiệm vụ đóng đường thở khi trẻ nuốt nhằm ngăn thức ăn và chất lỏng đi vào phổi. Khi cấu trúc này bị viêm và phù nề, đường thở trên có thể bị thu hẹp nhanh chóng, dẫn đến suy hô hấp cấp – một tình trạng cần cấp cứu ngay lập tức.

Nguyên nhân gây ra viêm nắp thanh quản trẻ em

Trước đây, nguyên nhân phổ biến nhất của viêm nắp thanh quản ở trẻ em là vi khuẩn Haemophilus influenzae type B (Hib). Tuy nhiên, nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng với vắc xin Hib, tỷ lệ mắc bệnh do vi khuẩn này đã giảm đáng kể trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Dù vậy, viêm nắp thanh quản vẫn có thể xảy ra ở trẻ chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc do các tác nhân vi khuẩn khác như Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus và liên cầu nhóm A. Các vi khuẩn này thường xâm nhập qua đường hô hấp trên, đặc biệt khi trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp như viêm mũi họng, cúm hoặc viêm phế quản.

Tại Việt Nam, đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm cao và sự thay đổi thời tiết rõ rệt theo mùa là những yếu tố góp phần làm gia tăng các bệnh lý đường hô hấp, qua đó gián tiếp làm tăng nguy cơ viêm nắp thanh quản ở trẻ em. Bệnh có xu hướng xuất hiện nhiều hơn vào mùa mưa, giai đoạn giao mùa xuân – thu hoặc những đợt lạnh ở miền Bắc, khi sức đề kháng của trẻ suy giảm và vi khuẩn phát triển thuận lợi. Trẻ trong độ tuổi mẫu giáo, mầm non, thường xuyên tiếp xúc đông người, là nhóm nguy cơ cao nếu không được tiêm phòng đầy đủ.

Về mặt lâm sàng, viêm nắp thanh quản thường khởi phát đột ngột và diễn tiến nhanh, khác biệt rõ rệt so với viêm họng thông thường. Trẻ có thể sốt cao nhanh chóng, thường trên 39°C, kèm theo đau họng dữ dội khiến trẻ không dám nuốt. Do khó nuốt và đau, nước bọt không được nuốt xuống mà chảy ra ngoài liên tục – một dấu hiệu rất điển hình. Khi tình trạng phù nề tiến triển, trẻ bắt đầu khó thở, xuất hiện tiếng thở rít khi hít vào, giọng nói trở nên khàn hoặc yếu. Một dấu hiệu đặc trưng khác là tư thế “kiềng ba chân”: trẻ ngồi thẳng, nghiêng người về phía trước, ưỡn cổ và há miệng để thở nhằm giảm bớt cảm giác ngạt. Đây là dấu hiệu cảnh báo đường thở đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Vi khuẩn Haemophilus influenzae

5 Triệu chứng điển hình giúp nhận biết viêm nắp thanh quản trẻ em

• Đau họng nghiêm trọng: Trẻ thường kêu đau họng dữ dội hơn so với các bệnh viêm họng thông thường.
• Khó nuốt và chảy nước dãi: Sưng và đau làm trẻ khó nuốt, dẫn đến chảy nước dãi liên tục.
• Sốt cao: Nhiệt độ cơ thể tăng nhanh, thường trên 39°C.
• Thở rít: Tiếng rít khi hít vào do đường thở trên bị thu hẹp.
• Tư thế kiềng ba chân: Trẻ thường ngồi thẳng, nghiêng người về phía trước và ưỡn cổ để cố gắng dễ thở hơn.

Trẻ nhỏ biểu hiện khó thở và đau họng.

Chẩn đoán và Điều trị viêm nắp thanh quản trẻ em

Việc chẩn đoán viêm nắp thanh quản chủ yếu dựa vào đánh giá lâm sàng, bởi đây là tình trạng cấp cứu trong đó bảo vệ đường thở luôn được ưu tiên hàng đầu. Bác sĩ sẽ đánh giá tổng trạng hô hấp, tư thế thở và các triệu chứng đặc trưng của trẻ. Nội soi thanh quản được xem là tiêu chuẩn vàng để xác định mức độ viêm và phù nề của nắp thanh quản, tuy nhiên chỉ nên thực hiện trong môi trường kiểm soát nghiêm ngặt như phòng mổ hoặc đơn vị hồi sức để tránh nguy cơ co thắt thanh quản và suy hô hấp. Trong một số trường hợp, chụp X-quang cổ nghiêng có thể cho thấy dấu hiệu “ngón tay cái”, gợi ý nắp thanh quản phì đại.

Điều trị viêm nắp thanh quản ở trẻ em đòi hỏi nhập viện và theo dõi chặt chẽ. Nguyên tắc quan trọng nhất là đảm bảo và bảo vệ đường thở. Trẻ có thể cần đặt nội khí quản hoặc, trong những trường hợp nặng, mở khí quản để duy trì hô hấp an toàn. Song song đó, kháng sinh đường tĩnh mạch được sử dụng nhằm kiểm soát nhiễm trùng do vi khuẩn, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như thở oxy, truyền dịch, giảm đau và hạ sốt. Việc hạn chế kích thích, giữ trẻ ở tư thế dễ thở cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị.

Nội soi thanh quản hoặc hình X-quang cổ

Những nguyên tắc điều trị viêm nắp thanh quản ở trẻ em cần nhớ:

• Ưu tiên bảo vệ đường thở
• Điều trị tại bệnh viện, không theo dõi tại nhà
• Kháng sinh đường tĩnh mạch là bắt buộc

Về phòng ngừa, tiêm vắc xin Hib đầy đủ và đúng lịch là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ viêm nắp thanh quản nặng ở trẻ em. Bên cạnh đó, việc phòng tránh các bệnh nhiễm trùng hô hấp theo mùa, giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, giữ ấm cho trẻ khi thời tiết lạnh và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh đường hô hấp cũng góp phần quan trọng trong bảo vệ sức khỏe đường thở của trẻ.

Phòng ngừa viêm nắp thanh quản ở trẻ em hiệu quả với vắc xin

• Tiêm vắc xin Hib: Đây là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ viêm nắp thanh quản trẻ em.
• Giữ vệ sinh tốt: Tránh để trẻ tiếp xúc với người đang bị nhiễm khuẩn đường hô hấp.

Việc nhận biết sớm và xử lý đúng cách viêm nắp thanh quản ở trẻ em là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng và đảm bảo trẻ hồi phục an toàn.

Nguồn: msdmanual